Koolstof (Inzending verhaal van de maand – shortlist)

In de zomer van 2019 gebeurde het. De vroege hitte voorspelde iets bijzonders. Vogeltjes vielen op slag neer, hun bek open alsof ze een laatste lied voor zichzelf aanzetten. Vliegen zwermden over het ademende asfalt en rond ijswagens krioelden de wespen.
Ik had niet de moeite genomen om een reis te plannen voor verkoeling of verzet. Ik nam het mezelf al kwalijk. “De komende week zal de temperatuur niet dalen, dus aan iedereen die gaat werken vergeet je ventilator niet en drink voldoende.” Soms wilde ik de afstandsbediening naar de weerman smijten, maar ik hield te veel van mijn plasmascherm. 
Ik werkte graag. Mijn baan als industrieel ingenieur bood altijd uitdagingen en mijn collega’s waren door de jaren en discussies heen mijn beste maten geworden. We speelden squash na het werk en soms liet ik hen winnen. Wegsmelten aan een bureau met een I-mac was nu niet meteen mijn idee van de ideale zomer. Ik browsete nonchalant de last-minutes op een cheap-flight site vol Google adds, maar niets kon mijn aandacht voldoende vasthouden om er met volle zin op in te gaan.
Op een nietszeggende donderdag kwam ik thuis en zette net als altijd mijn elektrische fiets dubbel op slot tegen de gevel, viste naar mijn huissleutels in mijn man-purse en opende de voordeur die het geluid maakte van een licht opgewonden vrouw. Ik controleerde als altijd de built-in brievenbus, wetende dat ik er een hoop rekeningen of reclame uit zou halen. Maar meteen viel het me op. De grote beige enveloppe met rare zegels, stempels en letters. Op het eerste zicht was het iets Russisch. Ik had niet veel pap gegeten van de geschiedenis van de USSR en ik was alles behalve op de hoogte van de huidige politieke situatie. Rusland gaf me altijd het gevoel dat alles wat ze zeggen en doen serieus is. 
Ik struikelde bijna over de trap en ik kwam met een vaart binnen zonder schoenen of jas uit te doen. Ik smeet mijn spullen in de zetel en scheurde de enveloppe open met een bijna gewelddadige vingerbeweging. Dear Mr…, … honored to tell you…. you will need to resign immediately… this is very important… we haven chosen you out of… Please do not disappoint us. … . 
Wat ik er in een schuine lezing uit kon opmaken, was dat het om een vage jobaanbieding ging voor de Russische overheid. Ik begreep niet meteen wat ik daar te zoeken had of hoe ze mij gevonden hadden, maar ik nam het aan als de ontsnappingsroute die ik wellicht nodig had. De wedde waarover ze spraken was dan ook zeer aanlokkelijk. Ik belde mijn baas Rudy, de slechtste squasher van het hele team, en vroeg om onbetaald verlof. Gezien mijn prestaties gaf hij na enig tegenpruttelen toe. Een week later zat ik met een spoedvisum en een minimum aan bagage op een vliegtuig richting Moskou. De in plastiek verpakte maaltijd aan boord was wansmakelijk en de hele vlieger rook naar slecht gekookt vlees. De vlucht duurde niet te lang en bij aankomst werd ik opgehaald door een chauffeur Andrej, die geen woord Engels sprak. We zaten de hele rit in een ongemakkelijke stilte uit het raam te staren. “Spaziba” zei ik bij het uitstappen. Het is het enige Russische woord dat ik kende en ik kon het onthouden dankzij het ezelsbruggetje ‘spatie bar’.
De volgende dag werd ik opgehaald door de raad van bestuur van het bedrijf. We reden naar een statig grijs betonnen gebouw, een grote broer van de Boeren Toren. Op de 7e verdieping in kamer 1023 zaten er weer enkele mannen in maatpak. Iedereen leek op elkaar. Ik kwam binnen en er hing een bedrukte sfeer van geheimhouding en etiquette. Er lag een contract voor me klaar waarin ik verzekerde dat er geen ‘disclosure’ zou plaats vinden. Dit was vrij standaard in ons werkveld, dus ik ondertekende zonder twee keer na te denken of de kleine lettertjes te lezen. Dan duwden ze een dossier naar me toe. De hele map puilde uit van statistieken en cijfers betreffende koolstof uitstoot, bewijzen van klimaat verandering, theorieën over het filteren van koolstoffen en broeikasgassen uit de lucht en technieken voor het omzetten van koolstoffen in energie. Een kleiner aandeel ging over de bouw van industriële installaties in Rusland in de laatste twintig jaar. 
“We know we have been doing the wrong things and we need to keep doing most of them. What we would like to know is what you could do for us, before other countries start using this information for their own benefit?” “Excuse me, I don’t think I quite understand what you are asking?” “We want you to design a plant that we can built. But of course we won’t use it. Once it is certain that other people are using these technologies, we can still make sure people know that we were the first to do so. Then no one can blame us for negligence or obstruction of evolution, you see.” Er viel een nog ongemakkelijkere stilte. “Never forget that spilling any of this information is considered a crime against the state.”
Was ik maar in België aan mijn bureau blijven zitten zweten. Ik had het gevoel dat er geen juiste beslissing was. Als ik de baan weigerde bestond de kans dat er gevolgen waren. Als ik de job aannam liep ik de rest van mijn leven rond met een geheim dat me het leven kon kosten. Het was niet de eerste keer dat ik met dit soort dilemma moest omgaan. Toen ik pas begon met werken gebeurde het wel vaker dat ik efficiënte en duurzame ontwerpen voorstelde op vergaderingen bij bedrijven zoals Phillips of Tupperware en dat die na enige beraadslaging botweg vroegen om een paar kleine foutjes in het ontwerp te steken. Liefst foutjes die de producten zouden laten falen net na de vervaldatum van de waarborg. Ik had er vaak mee geworsteld en wilde het liefst een eigen bedrijf opstarten waar ik wel de beste resultaten kon voorop stellen en niet de verkoopcijfers. Helaas betekent die beslissing in dit economisch klimaat vaak het einde van je carrière en mijn eerste zoon Lucas, een prachtman ondertussen, was net geboren.
Ook nu maakte ik dus de beslissing om het spel mee te spelen. De maatpakken gaven me een ruim maar stijlloos bureau met uitzicht over de stadskern. Ze toonden me waar de wodka en de sigaretten gestockeerd waren. Ik maakte het hen niet moeilijker door te vertellen dat ik al enkele jaren niet meer dronk of rookte en ik viel terug op mijn gekende ‘spaziba’. Ze hebben me een termijn van zes maanden gegeven. Ik hoefde niet in te zitten met de details van de bouw of de bemanning. Ik moest enkel zorgen dat er een werkbaar apparatuur ontwikkeld werd dat koolstof uit de lucht filterde en omzette in brandstof en dat er degelijk en robuust uitzag. Ik wist dat dit al langer bestond in Australië dus het enige dat ik moest doen was het bestaande ontwerp bemachtigen en het voldoende aanpassen zodat er niemand me met patenten rond de oren kon slaan.
Twee weken later namen de maatpakken me mee naar een stoffige werf aan de rand van Moskou waar ze al de basis van een groen ommuurde fabriek hadden neergezet. Overal liepen jongens van Uzbekistan en Kazachstan met zelfrol sigaretten in de mond en een doodse blik van wanhoop in de ogen. Dit was de site die dienst deed als masker voor het hele verhaal. Als er iemand vragen stelde werden er hier rondleidingen gegeven en belangrijke politici uitgenodigd en gefotografeerd. Op de zogezegde eerste steen plaat was er ruimte om eender welke datum in te vullen.
Na een maand was ik bijna klaar met mijn werk en ik was stilaan ziek geworden van de omgeving en de stress. Ondertussen was het nog steeds buitengewoon koel in Moskou met maxima van negentien graden. Enkele honderden kilometers verderop stond Siberië in brand. Ik wilde niet blijven tot de vrieskou van de winter dus ik besliste dan ook een vroegtijdig einde te breien aan dit bizarre verhaal. Er was ook enigszins weerstand om terug te keren. Ik lag vooral wakker van wat ik moest vertellen aan familie en vrienden over mijn Russische avontuur. Mijn ex vrouw was een fervente klimaatactiviste en ze had me dan ook gedumpt omdat ik volgens haar mijn idealen nooit omzette in daadkracht. Ik zag het einde van de tunnel niet, dus dan kan je ook het licht niet zien. “Het licht zit vanbinnen.” Dat zei ze altijd. Maar in de fabriekssite zat er helemaal niets van binnen. Er was zelfs geen elektrisch net aangelegd voor de verlichting. De machine die ik ontworpen had zal nooit gebouwd worden.
In September kwam ik al terug aan in Brussel. Op mijn weg van de luchthaven naar huis merkte ik gelukkig op dat ik gevolgd werd door een dikke mercedes met getinte ruiten. Ik dacht: “Dit is het einde. Ze vertrouwen niet dat ik mijn Westers gebabbel zal kunnen inhouden en ze gaan me erbij neerleggen. Gewoon om efficiënt te zijn.” Ik maakte een noodoproep naar de politie en ik liet me verder omrijden tot bij het dichtstbijzijnde kantoor. Daar deed ik mijn verhaal aan een rechercheur, met zo weinig mogelijk details maar met voldoende feiten om serieus genomen te worden. Die dag werd beslist om mijn naam en adres te veranderen. Ik werd moe van de verandering. Vooral van het gevoel nooit meer terug te kunnen naar hoe het was.
Sinds die zomer woon ik in een nu volledig gedigitaliseerde flat in Tervuren, een buitenwijk van Brussel. Ik werkte nooit meer als ingenieur. De Russen betaalden me zes miljoen Roebels, die ik uit een angst en pragmatische overweging volledig investeerde in cryptocurrencies zoals Bitcoin. Inmiddels bracht dat geld ongeveer vijfentwintig miljoen euro op. Het is nu 2034 en er wordt voorspelt dat de aarde nog een jaar of vijftien leefbaar zal zijn. Vele hipsters gebruiken modieuze maskers om te kunnen ademen op straat en ik lig hier op mijn sterf bed met emfyseem en hartaandoeningen. Stress en luchtvervuiling worden nu benoemd als de doodsoorzaak van ongeveer de helft van de bevolking.
Ik heb nooit een dag geleefd zonder te denken aan die zomer. Ik ben blij dat ik het allemaal met mijn laatste adem kan loslaten. 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s